فلسفه , راهی برای بهتر شدن !

این قافله ی عمر عجب می گذرد ... دریاب دمی که با طرب می گذرد

ساقی غم فردای حریفان چه خوری ... پیش آر پیاله را که شب می گذرد  (1)

------------------------------------------------------------------

ساقی گل و سبزه بس طربناک شدست ... دریاب که هفته ای دگر خاک شدست

می نوش و گلی بچین که تا درنگری ... گل خاک شدست و سبزه خاشاک شدست  (2)

------------------------------------------------------------------

وقت سحر است خیز ای طرفه پسر ... پر باده ی لعل کن بلورین ساغر

کاین یک دم عاریت درین کنج فنا ... بسیار بجویی و نیابی دیگر  (3)

------------------------------------------------------------------

وقت سحر است خیز ای مایه ی ناز ... نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز

کانها که به جایند نپایند بسی ... وآن ها که شدند کس نمی آید باز  (4)

------------------------------------------------------------------

می خور که به زیر گل بسی خواهی خفت ... بی مونس و بی رفیق و بی همدم و جفت

زنهار به کس مگو تو این راز نهفت ... هر لاله که پژمرد نخواهد بشکفت  (5)

------------------------------------------------------------------

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه ... وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه

پر کن قدح باده که معلومم نیست ... کاین دم که فرو برم برآرم یا نه  (6)

------------------------------------------------------------------

با سرو قدی تازه تر از خرمن گل ... از دست منه جام می و دامن گل

زان پیش که ناگه شود از باد اجل ... پیراهن عمر ما چو پیراهن گل  (7)

------------------------------------------------------------------

مهتاب به نور دامن شب بشکافت ... می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت

خوش باش و میندیش که مهتاب بسی ... اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت  (8)

------------------------------------------------------------------

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست ... بی باده ی گلرنگ نمی باید زیست

این سبزه که امروز تماشاگه ماست ... تا سبزه ی خاک ما تماشاگه کیست  (9)

------------------------------------------------------------------

چون عمر به سر رسد چه بغداد و چه بلخ ... پیمانه چو پر شود چه شیرین و چه تلخ

می نوش که بعد از من و تو ماه بسی ... از سلخ به غرّه آید از غرّه به سلخ  (10)

------------------------------------------------------------------

چون عهده نمی شود کسی فردا را ... حالی خوش دار این دل پر سودا را

می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه ... بسیار بتابد و نیابد ما را  (11)

------------------------------------------------------------------

می خور که فلک بهر هلاک من و تو ... قصدی دارد به جان پاک من و تو

در سبزه نشین و می روشن میخور ... کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو  (12)

------------------------------------------------------------------

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده ... بلبل ز جمال گل طربناک شده

در سایه ی گل نشین که بسیار این گل ... در خاک فرو ریزد و ما خاک شده  (13)

------------------------------------------------------------------

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست ... برخیز و به جام باده کن عزم درست

کاین سبزه که امروز تماشاگه توست ... فردا همه از خاک تو برخواهد رست  (14)

------------------------------------------------------------------

از تن چو برفت جان پاک من و تو ... خشتی دو نهند بر مغاک من و تو

وآنگه برای خشت گور دگران ... در کالبدی کشند خاک من و تو  (15)

------------------------------------------------------------------

ای دل چو زمانه می کند غمناکت ... ناگه برود ز تن روان پاکت

بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند ... زان پیش که سبزه بردمد از خاکت  (16)

------------------------------------------------------------------

زان پیش که بر سرت شبیخون آرند ... فرمای که تا باده ی گلگون آرند

تو زر نه ای ای غافل نادان که تو را ... در خاک نهند و باز بیرون آرند  (17)

------------------------------------------------------------------

خیام زمانه از کسی دارد ننگ ... کو در غم ایام نشیند دلتنگ

می خور تو در آبگینه با ناله ی چنگ ... زان پیش که آبگینه آید بر سنگ  (18)

------------------------------------------------------------------

ای آن که نتیجه ی چهار و هفتی ... وز هفت و چهار دائم اندر تفتی

می خور که هزار بار بیشت گفتم ... باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی  (19)

------------------------------------------------------------------

لب بر لب کوزه بردم از غایت آز ... تا زو طلبم واسطه ی عمر دراز

لب بر لب من نهاد و می گفت به راز ... می خور که بدین جهان نمی آیی باز  (20)

------------------------------------------------------------------

افسوس که نامه ی جوانی طی شد ... وآن تازه بهار زندگانی طی شد

آن مرغ طرب که نام او بود شباب ... فریاد ندانم که کی آمد کی شد  (21)

------------------------------------------------------------------

یاران موافق همه از دست شدند ... در پای اجل یکان یکان پست شدند

خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر ... دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند  (22)

------------------------------------------------------------------

از جمله ی رفتگان این راه دراز ... باز آمده کیست تا به ما گوید راز

پس بر سر این دو راهه ی آز و نیاز ... تا هیچ نمانی که نمی آیی باز  (23)

------------------------------------------------------------------

ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم ... وین یک دم عمر را غنیمت شمریم

فردا که از این دیر کهن درگذریم ... با هفت هزار سالگان سر به سریم  (24)

------------------------------------------------------------------

هنگام صبوح ای صنم فرخ پی ... برساز ترانه ای و پیش آور می

کافکند به خاک صد هزاران جم و کی ... این آمدن تیر مه و رفتن دی  (25)

------------------------------------------------------------------

مرغی دیدم نشسته بر باره ی طوس ... در پیش نهاده کلّه ی کیکاووس

با کلّه همی گفت که افسوس افسوس ... کو بانگ جرس ها و کجا ناله ی کوس  (26)

------------------------------------------------------------------

آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو ... بر درگه او شهان نهادندی رو

دیدیم که بر کنگره اش فاخته ای ... بنشسته همی گفت که کوکو کوکو  (27)

------------------------------------------------------------------

آن قصر که بهرام در او جام گرفت ... آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت

بهرام که گور می گرفتی همه عمر ... دیدی که چگونه گور بهرام گرفت  (28)

------------------------------------------------------------------

هر یک چندی یکی برآید که منم ... با نعمت و با سیم و زر آید که منم

چون کارک او نظام گیرد روزی ... ناگه اجل از کمین درآید که منم  (29)

------------------------------------------------------------------

از جرم گل سیاه تا اوج زحل ... کردم همه مشکلات کلّی را حل

بگشادم بندهای مشکل به حیل ... هر بند گشاده شد به جز بند اجل  (30)

------------------------------------------------------------------

ترکیب پیاله ای که در هم پیوست ... بشکستن آن روا نمی دارد مست

چندین سر و پای نازنین از سر دست ... بر مهر که پیوست و به کین که شکست  (31)

------------------------------------------------------------------

گردون ز زمین هیچ گلی برنارد ... کش نشکند و هم به زمین نسپارد

گر ابر چو آب خاک را بردارد ... تا حشر همه خون عزیزان بارد  (32)

------------------------------------------------------------------

هر سبزه که بر کنار جویی رسته ست ... گویی ز لب فرشته خویی رسته ست

پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی ... کان سبزه ز خاک لاله رویی رسته ست  (33)

------------------------------------------------------------------

ای چرخ فلک خرابی از کینه ی توست ... بیدادگری شیوه ی دیرینه ی توست

ای خاک اگر سینه ی تو بشکافند ... بس گوهر قیمتی که در سینه ی توست  (34)

------------------------------------------------------------------

آن کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد ... بس داغ که او بر دل غمناک نهاد

بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک ... در طبل زمین و حقّه ی خاک نهاد  (35)

------------------------------------------------------------------

پیش از من و تو لیل و نهاری بودست ... گردنده فلک نیز به کاری بودست

هر جا که قدم نهی تو بر روی زمین ... آن مردمک چشم نگاری بودست  (36)

------------------------------------------------------------------

در هر دشتی که لاله زاری بودست ... آن لاله ز خون شهریاری بودست

هر شاخ بنفشه کز زمین می روید ... خالی ست که بر رخ نگاری بودست  (37)

------------------------------------------------------------------

در کارگه کوزه گری کردم رای ... در پایه ی چرخ دیدم استاد به پای

می کرد دلیر کوزه را دسته و سر ... از کلّه ی پادشاه و از دست گدای  (38)

------------------------------------------------------------------

برگیر پیاله و سبو ای دلجوی ... فارغ بنشین به کشته زار و لب جوی

بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی ... صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی  (39)

------------------------------------------------------------------

بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی ... سرمست بُدم چو کردم آن اوباشی

با من به زبان حال می گفت سبو ... من چون تو بُدم تو نیز چون من باشی  (40)

------------------------------------------------------------------

این کوزه چو من عاشق زاری بودست ... در بند سر زلف نگاری بودست

این دسته که بر گردن او می بینی ... دستی ست که بر گردن یاری بودست  (41)

------------------------------------------------------------------

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم ... در دهر چه صد ساله چه یک روزه شویم

در ده تو به کاسه می از آن پیش که ما ... در کارگه کوزه گران کوزه شویم  (42)

------------------------------------------------------------------

برخیز بُتا بیا ز بهر دل ما ... حل کن به جمال خویشتن مشکل ما

یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم ... زان پیش که کوزه ها کنند از گل ما  (43)

------------------------------------------------------------------

ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود ... نی نام ز ما و نی نشان خواهد بود

زین پیش نبودیم و نبُد هیچ خلل ... زین پس چو نباشیم همان خواهد بود  (44)

------------------------------------------------------------------

چون چرخ به کام یک خردمند نگشت ... تو خواه فلک هفت شمر خواهی هشت

چون باید مرد و آرزوها همه هِشت ... چه مور خورد به گور چه گرگ به دشت  (45)

------------------------------------------------------------------

یک قطره ی آب بود و با دریا شد ... یک ذره ی خاک با زمین یکتا شد

آمد شدن تو اندر این عالم چیست ... آمد مگسی پدید و ناپیدا شد  (46)

------------------------------------------------------------------

یک چند به کودکی به استاد شدیم ... یک چند به استادی خود شاد شدیم

پایان سخن شنو که ما را چه رسید ... چون آب برآمدیم و چون باد شدیم  (47)

------------------------------------------------------------------

این چرخ چو طاسی ست نگون افتاده ... در وی همه زیرکان زبون افتاده

در دوستی شیشه و ساغر نگرید ... لب بر لب و در میان خون افتاده  (48)

------------------------------------------------------------------

چون حاصل آدمی در این جای دو در ... جز درد دل و دادن جان نیست دگر

خرم دل آن که یک نفس زنده نبود ... وآسوده کسی که خود نزاد از مادر  (49)

------------------------------------------------------------------

گر چه غم و رنج من درازی دارد ... عیش و طرب تو سرفرازی دارد

بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک ... در پرده هزار گونه بازی دارد  (50)

------------------------------------------------------------------

از روی حقیقتی نه از روی مجاز ... ما لعبتکانیم و فلک لعبت باز

بازیچه همی کنیم بر نطع وجود ... رفتیم به صندوق عدم یک یک باز  (51)

------------------------------------------------------------------

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم ... فانوس خیال از او مثالی دانیم

خورشید چراغ دان و عالم فانوس ... ما چون صوریم کاندر او حیرانیم  (52)

------------------------------------------------------------------

نیکی و بدی که در نهاد بشرست ... شادی و غمی که در قضا و قدرست

با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل ... چرخ از تو هزار بار بیچاره ترست  (53)

------------------------------------------------------------------

از آمدنم نبود گردون را سود ... وز رفتن من جلال و جاهش نفزود

وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود ... کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود  (54)

------------------------------------------------------------------

هر چند که رنگ و روی زیباست مرا ... چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معلوم نشد که در طربخانه ی خاک ... نقاش ازل بهر چه آراست مرا  (55)

------------------------------------------------------------------

دوری که در او آمدن و رفتن ماست ... او را نه بدایت نه نهایت پیداست

کس می نزند دمی در این معنی راست ... کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست  (56)

------------------------------------------------------------------

در پرده ی اسرار کسی را ره نیست ... زین تعبیه جان هیچ کس آگه نیست

جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست ... می خور که چنین فسانه ها کوته نیست  (57)

------------------------------------------------------------------

آنان که محیط فضل و آداب شدند ... در جمع کمال شمع اصحاب شدند

ره زین شب تاریک نبردند به روز ... گفتند فسانه ای و در خواب شدند  (58)

------------------------------------------------------------------

ای دل تو به ادراک معما نرسی ... در نکته ی زیرکان دانا نرسی

اینجا به می لعل بهشتی می ساز ... کانجا که بهشت است رسی یا نرسی  (59)

------------------------------------------------------------------

از درس علوم جمله بگریزی به ... واندر سر زلف دلبر آویزی به

زان پیش که روزگار خونت ریزد ... تو خون قنینه در قدح ریزی به  (60)

------------------------------------------------------------------

گویند مرا که دوزخی باشد مست ... قولی ست خلاف دل در آن نتوان بست

گر عاشق و میخواره به دوزخ باشد ... فردا بینی بهشت همچون کف دست  (61)

------------------------------------------------------------------

گر می نخوری طعنه مزن مستان را ... بنیاد مکن تو حیله و دستان را

تو غرّه بدان مشو که می می نخوری ... صد لقمه خوری که می غلام است آن را  (62)

------------------------------------------------------------------

شیخی به زنی فاحشه گفتا مستی ... هر لحظه به دام دگری پا بستی

گفتا شیخا هر آن چه گویی هستم ... آیا تو چنان که می نمایی هستی  (63)

------------------------------------------------------------------

ای صاحب فتوی ز تو پرکارتریم ... با این همه مستی از تو هشیارتریم

تو خون کسان خوری و ما خون رزان ... انصاف بده کدام خونخوارتریم  (64)

------------------------------------------------------------------

یک جرعه ی می ز ملک کاووس به است ... از تخت قباد و ملکت طوس به است

هر ناله که رندی به سحرگاه زند ... از طاعت زاهدان سالوس به است  (65)

------------------------------------------------------------------

من هیچ ندانم که مرا آن که سرشت ... از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت

جامی و بتی و بربطی بر لب کشت ... این هر سه مرا نقد و تو را نسیه بهشت  (66)

------------------------------------------------------------------

ای دوست حقیقت شنو از من سخنی ... با باده ی لعل باش و با سیم تنی

کان کس که جهان کرد فراغت دارد ... از سبلت چون تویی و ریش چو منی  (67)

------------------------------------------------------------------

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم ... پس بی می و معشوق خطایی ست عظیم

تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم ... چو من رفتم جهان چه محدث چه قدیم  (68)

------------------------------------------------------------------

تا چند زنم به روی دریاها خشت ... بیزار شدم ز بت پرستان کنشت

خیام که گفت دوزخی خواهد بود ... که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت  (69)

------------------------------------------------------------------

من بنده ی عاصی ام رضای تو کجاست ... در کنج دلم نور و صفای تو کجاست

ما را تو بهشت اگر به طاعت بخشی ... این بیع بُود لطف و عطای تو کجاست  (70)

------------------------------------------------------------------

دارنده چو ترکیب طبایع آراست ... از بهر چه افکندش اندر کم و کاست

گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود ... ور نیک نیامد این صور عیب که راست  (71)

------------------------------------------------------------------

تا کی ز چراغ مسجد و دود کنشت ... تا کی ز زیان دوزخ و سود بهشت

رو بر سر لوح بین که استاد قضا ... اندر ازل آن چه بودنی بود نوشت  (72)

------------------------------------------------------------------

در سر هوس بتان چون حورم باد ... بر کف همه ساله آب انگورم باد

گویند به من خدا تو را توبه دهاد ... او خود ندهد من نکنم دورم باد  (73)

------------------------------------------------------------------

گویند بهشت و حور عین خواهد بود ... آن جا می و شیر و انگبین خواهد بود

گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک ... چون عاقبت کار چنین خواهد بود  (74)

------------------------------------------------------------------

گویند کسان بهشت با حور خوش است ... من می گویم که آب انگور خوش است

این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار ... کآواز دهل شنیدن از دور خوش است  (75)

------------------------------------------------------------------

می می خورم و مخالفان از چپ و راست ... گویند مخور باده که دین را اعداست

چون دانستم که می عدوی دین است ... و الّله بخورم خون عدو را که رواست  (76)

------------------------------------------------------------------

کردیم دگر شیوه ی رندی آغاز ... تکبیر همی زنیم بر پنج نماز

هر جا که پیاله ایست ما را بینی ... گردن چو صراحی سوی او کرده دراز  (77)

------------------------------------------------------------------

در فصل بهار اگر بتی حور سرشت ... یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت

هرچند به نزد عامه این باشد زشت ... سگ به ز من است اگر برم نام بهشت  (78)

------------------------------------------------------------------

گر دست دهد ز مغز گندم نانی ... وز می دو منی ز گوسفندی رانی

با لاله رخی و گوشه ی بستانی ... عیشی بود آن نه حد هر سلطانی  (79)

------------------------------------------------------------------

از آمدن بهار و از رفتن دی ... اوراق وجود ما همی گردد طی

می خور مخور اندوه که فرمود حکیم ... غم های جهان چو زهر و تریاقش می  (80)

------------------------------------------------------------------

یک جرعه می کهن ز ملکی نو به ... وز هر چه نه می طریق بیرون شو به

دُرد است به از تخت فریدون صد بار ... خشت سر خم ز ملک کیخسرو به  (81)

------------------------------------------------------------------

در پای امل چو من سرافکنده شوم ... وز دست اجل چو مرغ پر کنده شوم

زنهار گِلم بجز صراحی مکنید ... شاید که چو پر ز می شوم زنده شوم  (82)

------------------------------------------------------------------

تا زهره و مه در آسمان گشت پدید ... بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید

من در عجبم ز می فروشان کایشان ... به زان که فروشند چه خواهند خرید  (83)

------------------------------------------------------------------

امروز که نوبت جوانی من است ... می نوشم از آن که کامرانی من است

عیبم مکنید گر چه تلخ است خوش است ... تلخ است از آن که زندگانی من است  (84)

------------------------------------------------------------------

زان می که حیات جاودانیست بخور ... سرمایه ی لذت جوانیست بخور

سرزنده چو آتش است لیکن غم را ... سازنده چو آب زندگانیست بخور  (85)

------------------------------------------------------------------

چون آمدنم به من نبُد روز نخست ... وین رفتن بی مراد عزمیست درست

برخیز و میان ببند ای ساقی چست ... کاندوه جهان به می فرو خواهم شست  (86)

------------------------------------------------------------------

ماییم و می و مصطبه و تون خراب ... جان و دل و جام و جامه در رهن شراب

فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب ... آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب  (87)

------------------------------------------------------------------

با باده نشین که ملک محمود این است ... وز چنگ شنو که لحن داوود این است

از آمده و رفته دگر یاد مکن ... حالی خوش باش زآن که مقصود این است  (88)

------------------------------------------------------------------

امروز تو را دسترس فردا نیست ... واندیشه ی فردات به جز سودا نیست

ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست ... کاین باقی عمر را بقا پیدا نیست  (89)

------------------------------------------------------------------

برخیز و مخور غم جهان گذران ... بنشین و دمی به شادمانی گذران

در طبع جهان اگر وفایی بودی ... نوبت به تو خود نیامدی از دگران  (90)

------------------------------------------------------------------

چندین غم مال و حسرت دنیا چیست ... هرگز دیدی کسی که جاوید بزیست

این یک دو نفس که در تنت عاریتی ست ... با عاریتی عاریتی باید زیست  (91)

------------------------------------------------------------------

چون آب به جویبار و چون باد به دشت ... روزی دگر از نوبت عمرم بگذشت

هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت ... روزی که نیامدست و روزی که گذشت  (92)

------------------------------------------------------------------

بر چهره ی گل نسیم نوروز خوش است ... در صحن چمن روی دل افروز خوش است

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست ... خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است  (93)

------------------------------------------------------------------

بر چشم تو عالم ار چه می آرایند ... مگرای بدان که عاقلان نگرایند

بسیار چو تو روند و بسیار آیند ... بربای نصیب خویش کت بربایند  (94)

------------------------------------------------------------------

تا بتوانی خدمت رندان میکن ... بنیاد نماز و روزه ویران میکن

بشنو سخن راست ز خیام عمر ... می میخور و ره میزن و احسان میکن  (95)

------------------------------------------------------------------

سنت مکن و فریضه ها را بگذار ... وین لقمه که داری ز کسان باز مدار

غیبت مکن و دل کسی را مآزار ... در عهده ی آن جهان منم باده بیار  (96)

------------------------------------------------------------------

می خوردن و شاد بودن آیین من است ... فارغ بودن ز کفر و دین دین من است

گفتم به عروس دهر کابین تو چیست ... گفتا دل خرم تو کابین من است  (97)

------------------------------------------------------------------

خیام اگر ز باده مستی خوش باش ... با ماهرخی اگر نشستی خوش باش

چون عاقبت کار جهان نیستی است ... انگار که نیستی چو هستی خوش باش  (98)

------------------------------------------------------------------

طبعم همه با روی چو گل پیوندد ... دستم همه با ساغر مل پیوندد

از هر جزوی نصیب خود بستانم ... زان پیش که جزوها به کل پیوندد  (99)

------------------------------------------------------------------

ترکیب طبایع چو به کام تو دمی ست ... رو شادی بزی اگر چه بر تو ستمی ست

با اهل خرد باش که اصل تن تو ... گردی و نسیمی و غباری و دمی ست  (100)

------------------------------------------------------------------

ای دل همه اسباب جهان خواسته گیر ... باغ طربت به سبزه آراسته گیر

وآنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم ... بنشسته و بامداد برخاسته گیر  (101)